Arama Çalıştayı

Bağımsız Yaşam ve Eşitlik Zirvesi öncesinde, özel gereksinimli bireylerin karşı karşıya kaldıkları engelleri görünür kılmak ve bu konuya yönelik farkındalığı sağlamak amacıyla kapsamlı bir Arama Çalıştayı gerçekleştirilmiştir.

Arama Çalıştayı, 17 Eylül 2025 Çarşamba günü İstanbul Maltepe Türkan Saylan Kültür Merkezi’nde, Maltepe Kent Konseyi’ nin desteğiyle hayata geçirilmiştir.

Çalıştay, özel gereksinimli bireylerin “Bağımsız Yaşam ve Eşitlik Konusunda Önlerindeki Engeller Nelerdir?” sorusu odağında yürütülmüştür. Sürece, gönüllüler ve aileler, kamu, yerel yönetim, sivil toplum kuruluşları, akademisyen ve öğretmenler ile alanında uzman ve yetkin temsilciler aktif katılım sağlamıştır.

Katılımcılar, altı ayrı masada iki oturum şeklinde yürütülen çalışmalara gruplar halinde aktif katılım sağlayarak sürece önemli katkılar sunmuştur. Oturumlar boyunca “özel gereksinimli bireylerin yaşamın her alanına aktif ve eşit katılımını engelleyen faktörler” kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, “Bağımsız Yaşam ve Eşitliğin” önündeki temel engeller katılımcıların ortak görüşü doğrultusunda ortaya konulmuştur.

Arama Çalıştayından elde edilen tüm veriler, “Bağımsız Yaşam ve Eşitlik Önündeki Temel Engeller ve Çözüm Önerileri” başlığı altında raporlanarak, Bağımsız Yaşam ve Eşitlik Zirvesi kapsamında katılımcılarla paylaşılmıştır.

Arama Çalıştayı Sonuç Raporu Hakkında

Bu bölümde yer alan bulgular, Arama Çalıştayı kapsamında gerçekleştirilen grup çalışmaları ve ortak değerlendirmeler sonucunda elde edilen verilerin özetini içermektedir. Arama Çalıştayı kapsamında ortaya konulan tüm veriler ise detaylı bir rapor formatında hazırlanarak PDF olarak sunulmuştur.

Bağımsız Yaşamı En Çok Zorlaştıran Engeller

•       Erişilebilir Alanlar

•       Temel Haklardan Mahrumiyet

•       Kalıp Yargılar

•       Eğitim Yetersizliği

•       İstihdam Sorunları

•       Sosyal Hayata Katılım

Topluma ve Hayata Eşit Katılım Önündeki Engeller

•       Önyargılar

•       Yetersiz bilgi ve bilinç

•       Eğitim ve sağlık sorunları

•       Hakların bilinmemesi, ayrımcılık

•       Kamu hizmetlerinin yetersizliği

•       İş birliği yoksunluğu

Bu Engellerin En Çok Görüldüğü Alanlar

•       Sağlık ve Bakım Hizmetleri

•       Erken Tanı ve Destek

•       Eğitim ve İstihdam

•       Hakların Bilinmemesi, Ayrımcılık

•       Kamu Hizmetleri

•       Aile ve Toplum Bilinçsizliği

En Acil Çözülmesi Gereken Engeller

•       Temel İhtiyaç Desteği

•       İstihdam

•       Katılımcı, Kapsayıcı, Erişilebilir Yerel ve Kamu Hizmetleri

•       Hak Temelli Yaklaşım, Ayrımcılık

•       Eğitim

•       Engelli Ailelerine Destek

Özet Çözüm Önerileri

Kısa Vadeli Öncelikli Adımlar

Kamu

•       Sosyal ve ekonomik destekler için yasal altyapının geliştirilmesi.

•       Özel eğitim kurumlarına özgü denetim mekanizması geliştirilmesi.

•       Kamu kurumlarının engelli vatandaşlara ilişkin verilerinin belirli aralıklarla kamuoyuyla paylaşılması.

•       Genel ve yerel kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi, şikayet mekanizması oluşturulmalı.

Yerel Yönetim

•       Toplu taşımalarda bilgilendirme, sesli/görsel bilgilendirme (işaret dili)

•       Farkındalık eğitimleri: Belediye ve personeline, toplu taşıma şoförlerine yönelik engelli bireyler ile iletişime destek vermek.

•       Hukuki hakları ile ilgili bilgilendirme çalışmaları yapılmalı.

STK

•       18 yaşından sonra yetişkin birey olarak kabul ederek tanımlaması.

•       Kamu spotu, kitle iletişim araçlarıyla her gereksinim grubu hakkında deneyimlerinden bahseden bireyler üzerinden bilgi aktarımı.

•       Özel eğitim meslek okullarının çocuklara kazandırdıkları bilgi, beceri ve mesleki deneyimlerinin sürdürülebilir olması için STK'larla iş birliği yapılması.

Akademi

•       Uzman olmayan kişilerin özel eğitimde görev almasının önlenmesi için denetim artırılmalı.

•       Medyada kapsayıcı dil için rehber hazırlanmalı.

•       Okullarda farkındalık seminerleri düzenlenmeli.

Kamu–STK ortak forumları kurulmalı. Mevcut hakların uygulanması için denetim raporları hazırlanmalı.

Aile

•       Özel eğitim kurumlarında ''yüz okuma sistemi'' uygulamasının uygunsuzluğu.

•       Dil konuşma terapistlerinin çoğaltılması.

Uzun Vadeli Kalıcı Adımlar

Kamu

•       Kamu kurumlarının koordinasyonu için mevzuat güncellenmesi.

•        Bu konuya ilişkin yasal altyapının hazırlanması ve engelli bireylere yönelik kişisel bakım destekleri verilmeli ayrıca halihazırda verilen desteklerinde güncel piyasa koşullarına uygun hale getirilmeli.

•       Paylaştığımız bütün çözüm önerileri Avrupa ve dünyadaki iyi uygulama örnekleri araştırılarak bu örnekler BM engelli hakları sözleşmesi ilkeleri gözetilerek geliştirilmelidir.

Yerel Yönetim

•       Engelli bireylerin aktif katılımını destekleyen programlar. (engelsiz spor, sanat atölyeleri)

•       Dijital dönüşüm ve teknoloji. Akıllı şehirler uygulaması. (ulaşım, sağlık, belediye hizmetine erişim)

•       Engelli danışma merkezleri (Aile için/çocuk için) sürekli destek vermek. Belediyenin stratejik planına ''kapsayıcılık ve erişilebilirliği'' dahil etmesi.

Stk

•       Her engel grubunun yaşına - yeteneğine göre eğitiminin planlanması.

•       İstihdamla ilgili İşkur'dan ceza almamak için iş yerleri engellileri al-çıkar yapmamaları için denetlemeler yapılması.

•       Medikallerin devlet tarafından karşılanması.

Akademi

•       Aile destek merkezleri tüm ilçelerde kurumsallaşmalı. Psikososyal hizmetler devlet politikası olarak mevzuata girip sürdürülebilir hale getirilmesi.

•       Engelli bireylerin toplumda rol model olarak görünür kılınması. Kapsayıcılık müfredatın kalıcı bir parçası olmalı.

•       Engelli politikaları “iktidar değişimlerinden bağımsız” sürdürülebilir devlet politikası haline getirilmeli. Ulusal düzeyde Engellilik İzleme Kurulu oluşturulmalı.

Aile

•       Özel eğitim kurumlarında ''yüz okuma sistemi'' uygulamasının uygunsuzluğu.

•       Dil konuşma terapistlerinin çoğaltılması.

Anket Sonuçları Raporunu PDF Olarak İndir